جبار آذین، منتقد و پژوهشگر سینما، در گفتوگو با خبرگزاری حوزه سینمای دینی و قرآنی را یکی از عمیقترین و در عین حال مغفولترین شاخههای هنر هفتم دانست و گفت: سینمای دینی صرفاً بازنمایی ظواهر مذهبی نیست، بلکه تلاشی هنرمندانه برای نزدیک شدن به حقیقت، معنا و تجربه زیسته ایمان است. اگر سینما نتواند لایههای درونی انسان را لمس کند، حتی با مضامین مقدس هم به اثری ماندگار تبدیل نخواهد شد.
وی با اشاره به تعریف نادرست رایج از سینمای دینی میگوید بسیاری تصور میکنند این سینما محدود به بازگویی مستقیم داستانهای مذهبی یا تاریخی است، در حالی که سینمای دینی میتواند در دل روایتهای اجتماعی، انسانی و حتی انتقادی شکل بگیرد. هر فیلمی که به مفاهیمی چون عدالت، کرامت انسان، حقیقتجویی و مسئولیت اخلاقی بپردازد، ظرفیت دینی دارد.
آذین با تأکید بر پیوند عمیق سینما و معنا، تصریح کرد: قرآن خود سرشار از روایت، تصویرسازی و درام است و از این منظر میتواند الهامبخش سینماگران باشد. قصص قرآنی تنها روایتهای تاریخی نیستند، بلکه الگوهایی برای فهم وضعیت انسان در همه زمانها به شمار میآیند. سینما میتواند این الگوها را به زبان امروز ترجمه کند.
وی با بیان اینکه سینمای قرآنی زمانی موفق است که از نگاه شعاری و مستقیم فاصله بگیرد و به عمق مفاهیم توجه کند، بیان کرد: مخاطب امروز با اثر صادقانه و اندیشهمحور ارتباط برقرار میکند، نه با فیلمهایی که پیام خود را بهصورت تحمیلی و سطحی ارائه میدهند. سینما باید پرسش ایجاد کند، نه اینکه فقط پاسخهای از پیشتعیینشده بدهد.
آذین یکی از آسیبهای جدی سینمای دینی را کلیشهنگاری میداند و گفت: تکرار شخصیتها، موقعیتها و نمادهای آشنا، جان این سینما را میگیرد. استفاده مداوم از تصاویر کلیشهای از ایمان و دینداری، نهتنها تأثیرگذار نیست، بلکه باعث فاصله گرفتن مخاطب میشود. پرهیز از کلیشه نیازمند جسارت و خلاقیت است.
وی تأکید کرد: سینمای دینی باید به انسان معاصر نزدیک شود و مسائل واقعی او را بازتاب دهد. پرداختن به تردیدها، انتخابها و چالشهای اخلاقی، بهمراتب دینیتر از نمایشهای سطحی از دینداری است. ایمان در دل تضادها و موقعیتهای دشوار معنا پیدا میکند و سینما بهترین بستر برای نمایش این موقعیتهاست.
این پژوهشگر سینما درباره ظرفیتهای مغفولمانده سینمای قرآنی میگوید مفاهیمی چون صبر، امید، توکل، مبارزه با ظلم و مسئولیت اجتماعی، ظرفیتهای دراماتیک بالایی دارند. اگر این مفاهیم بهدرستی در داستان و شخصیتپردازی جای بگیرند، میتوانند آثاری جهانی خلق کنند. سینمای دینی الزاماً محدود به مخاطب مذهبی نیست.
آذین در ادامه به نقش فیلمساز در این حوزه اشاره کرد و افزود: ورود به سینمای دینی نیازمند شناخت عمیق، مطالعه مستمر و نگاه انسانی است. فیلمساز دینی پیش از آنکه مبلّغ باشد، باید هنرمند باشد و پیش از آنکه پیام بدهد، باید روایت بسازد. تعهد بدون هنر، به نتیجه مطلوب نمیرسد.
وی همچنین به اهمیت فیلمنامه در سینمای دینی اشاره کرد و ضعف متن را یکی از دلایل اصلی ناکامی بسیاری از آثار دانست و بیان کرد: فیلمنامهنویسی در این حوزه نیازمند آشنایی همزمان با درام، الهیات و جامعه است. بدون داستان قوی، حتی بهترین نیتها هم به فیلمی اثرگذار منجر نمیشوند.
آذین با اشاره به نقش نهادهای فرهنگی بیان کرد: حمایت هوشمندانه و غیرسلیقهای از سینمای دینی ضروری است، حمایت نباید به معنای تحمیل نگاه خاص باشد، بلکه باید زمینه خلاقیت و تجربهگرایی را فراهم کند. سینمای دینی با بخشنامه رشد نمیکند، بلکه با اعتماد به هنرمند شکل میگیرد.
وی درباره ارتباط سینمای دینی با نسل جوان گفت: جوانان به دنبال صداقت و معنا هستند و اگر سینما بتواند با زبان امروز با آنها سخن بگوید، مفاهیم قرآنی نیز برایشان قابل لمس خواهد بود. از نگاه آذین، فاصله گرفتن از زبان کهنه و روایتهای تکراری، شرط ارتباط با مخاطب جدید است.
این منتقد سینما آینده سینمای دینی را وابسته به نگاه نو و جسارت هنرمندان دانست و تاکید کرد: تکرار الگوهای گذشته راهگشا نیست. او میگوید سینمای دینی باید همگام با تحولات اجتماعی و فرهنگی حرکت کند و نسبت به مسائل روز بیتفاوت نباشد. پویایی، شرط بقاست.
آذین در پایان تأکید کرد: سینمای دینی و قرآنی زمانی ماندگار میشود که از دل تجربه انسانی برخیزد و با صداقت به معنا نزدیک شود. اگر سینما بتواند انسان را به تأمل، انتخاب و مسئولیت دعوت کند، به رسالت دینی خود عمل کرده است. چنین سینمایی نهتنها ارزشمند، بلکه ضروری است.
انتهای پیام
نظر شما